Op weg naar de spectaculaire Pamir Highway

(REISVERHAAL) “Shit! Hij doet het niet!” Eric rukt aan de handrem, terwijl de Land Cruiser achteruit schuift. Hij probeert het nogmaals en we zakken verder terug. Het scheelt een haar met de wagen achter ons. Het is donker, 22.30 uur. Zojuist hebben we de Land Cruiser opgehaald bij Oibek; hij verzekerde ons dat we een hele goede auto van hem meekregen. We moesten wel nog even de benzinetank vullen, want die was leeg. Onze roadtrip door het spectaculaire Pamir-gebergte kent een lange aanloop en enkele tegenslagen voor vertrek. We beginnen in Oezbekistan, huren een auto in Kirgizie en starten in Dushanbe – de hoofdstad van Tadzjikistan – met het rijden van de Pamir Highway.

Wat vooraf ging: 9-daagse treinreis langs de zijderoute in Oezbekistan

Andijan

We starten met een lange treinreis vanuit Oezbekistan. In Samarkand nemen we om 1.00 uur de nachttrein naar Andijan, waar we de volgende dag rond het middaguur arriveren. Onze gereserveerde beneden-bedden blijken bezet door een oud vrouwtje aan de ene kant en een jongedame met baby aan de andere kant. We kunnen ze moeilijk naar de wankele bedden bovenin sturen: het is aan ons om te klimmen. De smalle bedden hangen aan kettingen en wiebelen als je je beweegt. Comfortabel is anders. Gelukkig doet de airco het – eerste prioriteit – en heb ik oordopjes mee.

Weinig mensen stappen helemaal aan het eindpunt uit. Andijan is de laatste stad voor de grensovergang met Kirgizië. De haag taxichauffeurs bij het treinstation in Andijan is niet statisch, maar beweegt zich om Eric heen en achtervolgt hem. “Taxi! Taxi!” Ik houd een beetje afstand, want dit vind ik echt vreselijk. “Taxi! Taxi!” Eric is mijn curling-reispartner, hij veegt het pad overal voor mij schoon.

Grensovergang Dustlik

Wij willen bus 777 naar Osh nemen, net als een Frans stel dat met ons naar het busstation loopt. Die bus blijkt niet meer te bestaan en de bus naar de grens laat nog een uur op zich wachten. We besluiten een Yandex-taxi te delen, die ons voor 9 euro naar de grens brengt. We zitten drie kwartier bedolven onder onze bagage en opgefrommeld in de hete wagen en vragen ons af waarom we altijd zoveel zooi meeslepen.  

De grensovergang verloopt vlot. Eerst Oezbekistan uit, dan Kirgizië in. Bij deze overgang gaan veel toeristen en locals de grens over. “Welcome to Kyrgyz”, zegt de laatste poortbewaker vriendelijk. Meteen daarna staan vier jongentjes om ons heen te springen: “Sim, sim, you need simcard?” Terwijl Eric een simkaart koopt, voelt een meisje aan mijn arm. Met een “èèhhhh” reageert ze op mijn natte arm. Ik zweet inderdaad enorm, niet alleen mijn arm is nat. Of misschien vindt ze mijn sproeten heel lelijk? Dat kan natuurlijk ook.

Osh (1 nacht)

In Osh hebben we een mooi appartementje gevonden met een wasmachine, zodat we helemaal fris en fruitig aan de Pamir Highway kunnen beginnen. Silkway Wheels – waar we de auto vanavond om 20.30 uur op kunnen halen – zit op loopafstand. Dat is handig, want we willen graag vroeg vertrekken om op tijd bij de grensovergang naar Tadzjikistan te zijn en auto’s ophalen duurt altijd langer dan je lief is. Als we naar de autoverhuurder lopen vindt Eric een geluksmuntje op straat. “Alles komt goed,” zegt het universum tegen ons. Eric spreekt hardop zijn twijfels uit over deze heksenlogica en het zal niet lang duren voordat ik ook twijfel aan de werking van dit muntje.

Tip: het huren van een auto met kampeerspullen is in Tadzjikistan (nog) niet mogelijk, daarom zijn wij uitgeweken naar Osh in Kirgizië. Silkway Wheels staat goed bekend, onze ervaring is echter niet zo goed. Maak vooraf duidelijke afspraken.

Oibek

Oibek is een vriendelijke man met mooie praatjes. Hij verhuurt aan ons een Land Cruiser van bijna 30 jaar oud waar al 4,5 ton op staat. “The car is very reliable,” drukt hij ons op het hart. Dat de achterramen niet vergrendeld kunnen worden, de airco kapot is en de bumper is gescheurd maakt allemaal niet uit volgens hem: “The car has brand new tires. That’s important!” “The temperature indicator doesn’t work, but you won’t need it. If the car gets too hot, you stop.”

Kampeerspullen

Wanneer we vragen naar de slaapplek in de auto en de kampeerspullen lijkt hij verrast. Het houten frame voor het bed moet nog geïnstalleerd worden; hij vraagt ons hem te helpen. De kampeerspullen sprokkelt hij ter plekke bij elkaar: een matras, lakens, tafel, anderhalve stoel, een gaspitje en een pannetje. Na aandringen krijgen we bestek, twee borden, een plastic bak, een mesje en een spatel mee. Ook om slaapzakken moeten we vragen. Andere huurders hebben alles al meegenomen, verklaart hij.

Misschien moet Oibek zijn klanten niet meer vertellen dat hij kampeerspullen voor ze heeft als hij die belofte niet waar kan maken. Geërgerd betalen we de forse rekening voor de autohuur. Voor 120 euro per dag hadden we toch iets meer verwacht. We mogen de auto ook laten staan, zegt hij, want er zijn genoeg andere gegadigden. En dat is precies het punt: veel vraag, weinig aanbod. O ja, we moeten ook nog even gaan tanken, want het lampje brandt al.

Tip: In Osh (Kirgizië) en in Tadzjikistan zijn kampeerspullen nauwelijks verkrijgbaar. Wil je zelfstandig de Pamir Highway rijden? Verblijf dan liever in guesthouses en homestays of neem je eigen kampeerwagen mee.

Kapotte handrem    

Nadat we hebben getankt, staan we om 23.00 uur weer voor zijn deur. Eric ontdekte tijdens een hellingproef dat de handrem niet functioneert. Lekker als je off-road door de bergen gaat rijden. Volgens Oibek is het een kleinigheidje. “Tomorrow after breakfast the mechanic can fix it. It will take only 15 minutes.” Ik kan hem wel villen! Ons plan was vroeg te vertrekken, dat kunnen we vergeten, maar veel keus hebben we niet.

We moeten het nemen zoals het komt. Beter nu, dan op de Pamir Highway. Misschien heeft het universum ons daarvoor behoed? Wie zal het zeggen. Voordat we naar bed gaan helpen we op straat drie Franse jongelui met hun daktent. Ook zij hebben een halve kampeeruitrusting van Oibek meegekregen en geen enkele uitleg over het opzetten van de tent. De irritatie over de gang van zaken is gedeelde smart.

Overnachting: Residence apartment Osh (1 nacht)

Ready to go

De volgende ochtend om 9.00 uur brengt Oibek ons naar de automonteur. Ergens in Osh, langs de kant van een zandweg fikst een jongen van een jaar of 16 de handrem. We ontdekken dat een Kirgizisch kwartier ongeveer anderhalf uur duurt. Daarna scoren we bij Megapolis (een bouwmarkt) nog een campingstoel, twee emmers en een paar bakjes: ready to go!

De route naar de grensovergang is eerlijk gezegd nogal lelijk en stoffig, overal wordt aan de weg gewerkt. Veel vrachtwagens. Inhalers worden ingehaald: tweebaanswegen worden gebruikt alsof ze vijfbaans zijn. Het gebied is vlak; soms zanderig, soms groen. Daar waar water beschikbaar is, worden landbouwgronden bewerkt. Langs de weg verkoopt men meloenen, abrikozen, appels, tomaten en druiven. We passeren verschillende politieposten, meestal vragen ze om Erics rijbewijs of ze zeggen alleen “Hello”. Een jonge agent schrikt een beetje als hij ons ziet, met “Shit, English” begroet hij ons.

Grensovergang Kyzyl-Bel

Voor ons doemt een grote witte poort op. Rechts naast de toegangsweg staan een paar auto’s geparkeerd waarin mannen liggen en hangen. Ze lijken ergens op te wachten. Verder geen rij. Geen vrachtwagens. Geen toeristen. Geen andere mensen die de grens over willen. De poortwachter wenkt ons. We mogen komen. Ik moet uitstappen en lopend oversteken, Eric bestuurt de auto. Deze grensovergang is pas sinds april dit jaar open. Kirgizië en Tadzjikistan zijn niet altijd supergoed bevriend geweest. 

Het oversteken verloopt vlot. Aan de Kirgizische kant wil de douanier de auto inspecteren, nadat hij onze paspoorten heeft gestempeld. De achterdeuren moeten open, zodat hij de complete chaos van naar binnen gesmeten kampeerspullen kan zien. Zijn interesse gaat vooral uit naar het cijferslot op Erics tas. Hij bestudeert het intensief en besluit dan dat hij onze spullen voorin de auto wil bekijken. Hij stapt in, doorzoekt alle vakjes en kastjes, zet de zonnebril van Eric op en kijkt goedkeurend in de spiegel. Eric reageert met: “I need it for driving” en gunt hem zijn moment. Als de man alles doorzocht en bestudeerd heeft, kijkt hij nog een keer in de binnenspiegel en geeft de zonnebril met een trage beweging terug. Hij had hem graag willen houden.

Geen geld

We hadden verwacht voorbij de grensovergang te kunnen pinnen en een simkaart te kopen, niets blijkt minder waar. Er is helemaal niets. Geen mensen, geen vraag, geen aanbod. In het dorp Isfara lukt het ons helaas ook niet om te pinnen. Geen enkele automaat wil iets aan ons kwijt, geen dollars, geen Tadzjiekse somoni. Geen geld, geen telefoonkaart, geen mogelijkheid om een hotel te boeken. In deze stedelijke en agrarische omgeving is kamperen lastig, dus wij willen in Kajund – de tweede stad van Tadzjikistan – een hotelletje pakken.   

Internationale luchthaven

We rijden naar de internationale luchthaven om te ontdekken dat deze plek weliswaar groots is opgezet, maar op het moment dat wij er zijn vrijwel verlaten is. Het is een bizarre gewaarwording. Zo veel vlaggen, een enorme afbeelding van president Emomali Rahmon en nauwelijks bedrijvigheid. We kunnen op het vliegveld geen simkaart krijgen, met onze Visa card pinnen lukt wel. Halleluja! Waarschijnlijk zou dat ook de verlossende truc in Isfara zijn geweest: een Mastercard werkt niet, een Visa wel. Wonder boven wonder hebben we bij de parkeerplaats ineens bereik met onze Kirgizische simkaart. Zou het geluksmuntje dan toch werken…?

Tip: In Tadzjikistan heb je een Visa creditcard nodig om te kunnen pinnen. Mastercard werkt niet.

Kajund (1 nacht)

In hotel Shokhkand vinden we een plek voor de nacht. We worden ontvangen door een kind dat samen met zijn broertje de receptie runt. We moeten 35 euro betalen en voor dat geld krijgen we de luxe suite. Het is zo’n hotel waar het beddengoed ongewassen is en de badkamer niet wordt schoongemaakt. De kamer is groot, met een nepleren bankstel en twee grote fauteuils. Van luxe is weinig sprake. Ik vis een paar haren uit de  lakens, tover onze lakenzakken tevoorschijn en spoel de haren in de badkuip en de wastafel weg. Joepie, we zijn op vakantie!

Het was een lange dag. We zijn doodop. Erics linkerarm is gefrituurd door de zon en vanwege de hitte is onze eetlust verdwenen. We gaan een biertje drinken in het restaurant aan de overkant en eten er een zak chips bij. Tot nu toe zijn we weinig enthousiast over deze roadtrip door Tadzjikistan…

Overnachting: hotel Shokhkand (1 nacht)

Iskandarkul meer (1 nacht)

Vandaag begint het ergens op te lijken! De bergen komen in zicht: ze hebben zandtinten, zijn beige, lichtbruin, grijs, groenig en roze. De omgeving is rotsachtig en ruig. Na een akelig lange en donkere tunnel zonder ventilatie volgt een prachtig uitzicht op een diepe kloof en de weg die naar beneden zigzagt. We kopen een flesje Cola bij een stalletje langs de route. De drankjes worden met een inventief systeem koud gehouden door het stromende bergwater.  

Kamperen

Bij het prachtige Iskandarkul meer vinden we een kampeerplek op een ‘camping’. Het sanitair is op z’n zachtst gezegd niet zo denderend. De douche slaan we over en een Frans toilet is sowieso ons lot in Tadzjikistan. Ik heb ze bij een bouwmarkt met een gouden randje gezien! De toiletten op de camping glimmen helaas niet meer zo hard.

Naast ons kampeert een groep van ongeveer 20 mannen. We groeten elkaar beleefd, wij met “Salam aleikum” en zij met “good morning”, ondanks dat het al middag is. Een praatje maken valt niet mee, maar “Niderlandiya” wordt meestal wel begrepen en “Pamir Highway” ook.

Eric kookt zo goed en zo kwaad als het gaat een pastamaaltijd met tonijn op het enige pitje dat we mee hebben gekregen. Voor de komende week worden het waarschijnlijk noedelsoepjes en pastamaaltijden: eenpansmaaltijden zonder culinaire hoogstand. Af een toe een stuk fruit, tomaten en komkommer, veel gezonder wordt het niet. Het belangrijkste doel is om de darmen rustig te houden. Het schijnt dat veel reizigers een ‘Tajik belly’ krijgen.

Ochtendgloren

De eerste nacht in de auto is best oké. Het is wat lastig om in het bed te klimmen, omdat we binnen weinig hoogte hebben. Het matras is helemaal niet verkeerd. Om half 5 worden we gewekt door het ochtendgebed van de buren. Wat een toewijding! Ik kan niet meer slapen, bovendien moet ik vreselijk plassen. Zo charmant mogelijk laat ik me via het achterportier uit de auto glijden. Het achterportier aan Erics kant welteverstaan, de mijne gaat van binnenuit niet open.

We zetten een lekkere bak koffie en fabriceren een ontbijtje. Naast ons zijn ze inmiddels klaar voor vertrek. Het is een hele happening. De mannen zijn met twee auto’s en een bus die aangeduwd moet worden. Eric staat op en doet een poging te helpen. Die geste kan rekenen op veel enthousiasme, ondanks zijn beperkte hulp. Er stonden namelijk al tien mannen te duwen.

Hij wordt beloond met twee gigantische meloenen en een zegening van Allah voor onze reis over de Pamir Highway. Wat een lieverds zijn het! Echt. We ontvangen alles met een hoofdknik en de linkerhand op het hart. Het is een mooi respectvol gebaar dat hier veel wordt gebruikt. Wij combineren het met een Russisch dankjewel. “Spasiba” verstaat iedereen.  

Overnachting: camping naast Turbaza Iskanderkul (1 nacht)

Dushanbe (1 nacht)

De route naar de hoofdstad van Tadzjikistan gaat door een prachtig berggebied met vreselijke tunnels. Sommige zijn pikdonker, gevaarlijk en stinken. Dit weerhoudt autobestuurders niet om in te halen als ze denken dat het harder kan. Dushanbe ligt in een dal, dus de temperatuur stijgt weer van aangenaam naar bloedheet. Erics T-shirt heeft zowel aan de voor- als achterkant zoutkringen. Het is zweten geblazen achter het stuur bij 40 graden en met de ramen open.   

In de stad gaan we op zoek naar een extra gaspit, die we niet kunnen vinden. We doen boodschappen en proberen ons te registreren bij het OVIR (Department of Visas and Registration). De beambte vraagt om een brief van ons hotel, maar daar zijn we nog niet geweest. Als we later bij het Aram Hotel vragen om de betreffende brief gaan de jongens van de receptie aan de slag, totdat de stroom uitvalt: “This can take more than an hour. We will give you the letter tomorrow.” In Tadzjikistan moet je je registreren als je langer dan 10 werkdagen in het land wilt blijven. Het lijkt erop dat de reisgoden voor ons besluiten dat wij niet langer dan 10 dagen zullen blijven. We twijfelden toch al of dat nodig zou zijn.

Overnachting: Aram Hotel (1 nacht) 

Tip: In Tadzjikistan moet je je registreren als je langer dan 10 werkdagen in het land wilt blijven. Dit kun je doen bij een OVIR in Dushanbe of Kujand. Het kan eventueel ook in Khorong of Murghab.

Klaar voor de Pamir Highway

Na een goede nacht zijn we klaar voor de Pamir Highway. We stoppen onderweg even bij een geweldig uitzichtpunt over de Norak Sea (een groot meer). Natuurlijk zijn er allerlei kraampjes waar van alles wordt verkocht en bij de eetstalletjes kun je de meest smerige prutjes eten. Er wordt buiten gekookt – op hout – in grote wokpannen, zodat je goed kunt zien wat er te eten valt. Witte lappen vet drijven in beige substanties en de geur is werkelijk niet te harden. Wij besluiten dat we dit soort dingen in geen enkel geval gaan eten, ook niet als afslaan onbeleefd is.

Kulob

Onze verwachting van de Pamir Highway was gevaarlijke gravelwegen en nomadendorpen. We rijden echter nog steeds over een drukke asfaltweg en het dorp Kulob blijkt een enorme stinkstad te zijn. De verkeersafwikkeling is drama. We tanken nog een keer goed vol en kopen een groot stuk plastic om ons bed en spullen te beschermen tegen het stof. Het is niet de eerste keer dat we over gravel- en zandwegen gaan rijden, dus we bereiden ons liever goed voor.

Bij Surobod pas krijgt de Land Cruiser het al meteen moeilijk, de motortemperatuur loopt op. We zien verschillende auto’s langs de kant staan met hun motorkap open en wij gaan uit voorzorg maar even lunchen. De benzine borrelt uit de tank. To hot to handle! Iets teveel getankt. De motorkap gaat open en de schaduw van de grote boom doet zowel ons als de auto goed. Dit belooft een enerverende rit door het Pamir-gebergte te worden.  

Tip: Dek alle spullen in je kampeerauto goed af. Het stof komt overal, ook in je bed!

Spectaculaire Pamir Highway?

Met enige zorg rijden we met de gehuurde Land Cruiser richting de bergen. De auto piept en kraakt en de schamele kampeeruitrusting is een uitdaging op zich. We hopen op spectaculaire wegen en uitzichten over het Pamir-gebergte. De route door de Wakhan vallei en langs de Afghaanse grens zou fantastisch moeten zijn. Als je tenminste niet met panne langs de weg komt te staan! Hopelijk hebben we voldoende geluksmuntjes gevonden.

Lees ook: De Pamir Highway zelf rijden: 12 tips voor je roadtrip